Transcript

Bhí bean ag Gobán tSaor[1] a'n[2] uair amháin agus fuair sí bás nuair a bhí an leanbh aici. Tógadh an leanbh go rabh sé ina fhear agus d'iarr (an) Gobán tSaor air na caoirigh a thabhairt leis agus a dhíol agus an t-airgead agus na caoirigh a thabhairt 'na[3] bhaile chuigesean ar ais.

Bhí sé ar chuid mhaith aontaí agus níor dhíol sé iad, agus bhí sé ag teacht 'na bhaile tráthnóna amháin, chuir cailín ceist air ga tuighe[4] nár dhíol sé na caoirigh.

"Bhuel," a deir sé, "b'fhurast domh a ndíol, ach caithfidh mé na caoirigh agus an t-airgead a bheith liom ar ais 'na bhaile."

"(Pill thart na caoirigh, bhuel)," a deir sí.

Phill, agus nuair a fuair sí dhá fhear baineadh an olann daofa agus thomhais sí an olann agus thug sí an t-airgead - luach na holla - dó, agus d'iarr sí air na caoirigh agus an t-airgead a bheith leis 'na bhaile (chuig) Gobán tSaor.

Thug sé an t-airgead do Ghobán tSaor ag teacht 'na bhaile dó.

Agus, "Cé a rinn sin?" a deir Gobán tSaor.

"Tá, cailín a rinn é," a deir sé, "a casadh orm."

"Bhuel," a deir sé, "gheobhaidh mise suas suipéar mór daoithe," a deir sé, "anocht agus tabhair leat chugamsa í," a deir sé, "agus beidh oíche mhór againn."

Ach thug sé leis cailín eile a rabh aithne... nó a bhí ag coinneáil cuideachta leis. Agus (nuair a) theiseáin[5] Gobán tSaor an t-airgead ar maidin daoithe dúirt sí nach mbeadh sin caite achoíche acu.

Agus dúirt Gobán tSaor leis an mhac, "Tóg leat an bhean sin, a mhic, is fág sa bhaile í."

Agus thug sé leis í agus d'fhág sé sa bhaile í.

Agus, "Anois," a deir sé, "tabhair leat an cailín a bhain an olann de na caoirigh," a deir sé, "agus beidh suipéar níos fearr anocht againn ná a bhí aréir."

Agus thug sé leis an cailín sin an oíche sin agus bhí siad ansin agus bhí suipéar mór acu. Agus d'iarr Gobá-... Theiseáin Gobán tSaor an t-airgead ar maidin daoithe is dúirt sí, "Ó, is maith sin le bheith ag cur leis."

"Agus tóg leat í seo anois," a deir Gobán tSaor, "agus pós í."

Agus pósadh an bheirt agus bhí banais mhór acu. Agus nuair a bhí siad seachtain (...) póstaí tháinig... chuir rí in Albain scéala chuige ghoil (...) go gcríochnóchadh sé caisleán mór dó. Agus rinn siad réidh agus d'imigh siad maidin amháin agus nuair a (bhí siad) giota ar shiúl d'iarr Gobán tSaor air é a iomchar inniu is go n-iomchróchadh seisean eisean amárach.

Dúirt seisean nach n-iomchróchadh sé é.

"Bhuel, pillfimid 'na bhaile," a deir sé.

Phill siad 'na bhaile agus nuair a tháinig siad 'na bhaile chuir a bhean ceist ar an fhear goidé a thug orthu pilleadh.

"Tá," a deir sé, "d'iarr sé ormsa é a iomchar inniu is go n-iomchróchadh seisean mise amárach."

"Bhuel," a deir sí, "(dá rachfá thusa a inse) scéaltaí dó," a deir sí, "dhéanfadh sin an bealach gairid daoibh is cha mhoitheochadh sibh an bealach leath comh fada." Dúirt sí, "Iarrfaidh sé an rud céanna ort amárach," a deir sí, "agus comh luath is a iarrfas," a deir sí, "toisigh thusa a inse scéaltaí dó."

(Ar) lá harna mhárach ag imeacht daofa nuair a bhí siad giota ar shiúl d'iarr Gobán tSaor air é a iomchar inniu is go n-iomchróchadh seisean amárach é. Thoisigh sé a inse scéaltaí dó agus bhí sé ag inse scéaltaí dó an lá sin. Lá harna mhárach thoisigh Gobán tSaor ag inse na scéaltaí dósan agus níor mhoithigh siad an bealach leath comh fada go dteachaigh siad go hAlbain. Ach chríochnaigh siad an... an caisleán, agus an mhaidin a bhí an caisleán críochnaithe acu bhí siad leis an cheann a chailleadh nó a bhaint daofa.

Agus dúirt Gobán tSaor, "Ná bí(odh) eagla ar bith ort," a deir sé, "cha bhainthear[6] an ceann d'aon nduine againn go fóill."

Tháinig an rí amach agus chuir sé ceist orthu an rabh sé críochnaithe is dúirt siadsan go rabh sé críochnaithe ach go rabh a'n airteacal amháin in Éirinn acu is dá mbeadh an t-airteacal sin acu nach mbeadh a'n chaisleán ar an tsaol cosúil leis (ná choíche go bráth arís).

Footnotes

Note

This is a classic example of lore concerning the Gobán Saor, and incorporates international folktale ATU 875 The clever girl. See Hans Jorg Uther, The types of international folktales: a classification and bibliography (3 vols, Helsinki, 2004). This narrative was introduced to lore surrounding the famous quasi-mythological figure of the Gobán, usually in the context of his clever daughter-in-law. The motifs of his son having to return with the sheep and their value, and shortening the road by telling stories are both commonly found in folk tradition regarding the Gobán. See Dáithí Ó hÓgáin, Myth, legend and romance (New York, 1991), 242. For a full list of Irish versions of ATU 875 and its subtypes from all over the country, see Seán Ó Súilleabháin and Rieder Th. Christiansen, The types of the Irish folktale (Helsinki, 1968).